انجمن علمی فقه جزای تطبیقی ایران فقه جزای تطبیقی 2980-860X 6 3 2026 09 23 The Jurisprudential Rules of "La Yabṭul" and "Al-Kharāj Bi Al-Ḍamān" and Their Intersection in Iranian Criminal Law قواعد فقهی «لایبطل» و «الخراج بالضمان» و تلاقی آن‌ها در حقوق کیفری ایران 93 107 245145 10.22034/jccj.2025.500519.1700 FA حسین قدیری دانشجوی دکتری، گروه حقوق جزا و جرم شناسی، واحد گرگان، دانشگاه آزاد اسلامی، گرگان، ایران 0009-0007-1320-3674 کیومرث کلانتری گروه حقوق جزا و جرم شناسی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران باقر شاملو گروه حقوق جزا و جرم شناسی، دانشکده حقوق، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران Journal Article 2025 01 17 The principles "Lā Yabṭul Damm 'Amri' Muslim" (The Blood of a Muslim Is Never Wasted) and "Al-Kharāj Bi al-Ḍamān" (The Benefit Carries Responsibility) are fundamental Islamic jurisprudential rules that play a significant role in Iran's criminal law system. The La Yubtal rule emphasizes the necessity of preserving rights and preventing the loss of human life, particularly by ensuring responsibility and compensation in crimes and offenses. In contrast, the Al-Kharaj bil-Daman rule is based on the principle of responsibility distribution and the obligation to compensate for damages, asserting that any form of benefit entails accountability for its consequences.<br><br>This study, adopting a descriptive-analytical approach, examines the scope, foundations, and applications of these two rules in Iranian criminal law and analyzes their intersection in achieving justice and compensation. The research hypothesis suggests that these rules, besides their independent roles, complement each other in certain cases and serve as a foundation for strengthening criminal justice and compensating victims.<br><br>Accordingly, the study seeks to answer the following questions: In which cases do these two rules intersect in Iran’s criminal law system? What interpretative and practical challenges exist in their application? And how can they be utilized to improve the compensation process in criminal law?<br><br>The findings indicate that the interaction between these two rules can enhance criminal justice and protect victims' rights. Finally, recommendations are provided to improve judicial and legislative practices. <span lang="FA">قاعده «لایبطل دم امرئ مسلم» و قاعده «الخراج بالضمان» از اصول بنیادین فقه اسلامی هستند که در حقوق کیفری ایران نقش مهمی در تنظیم روابط کیفری دارند. قاعده «لایبطل» بر لزوم حفظ حقوق و جلوگیری از هدررفت خون انسان تأکید داشته و در جرائم، بر مسؤولیت‌پذیری و جبران خسارت تصریح می‌کند. در مقابل، قاعده «الخراج بالضمان» اصل تقسیم مسؤولیت و لزوم جبران خسارت را مطرح کرده و بیان می‌دارد که هر نوع انتفاعی مستلزم پذیرش مسؤولیت پیامدهای آن است. <span> </span>این پژوهش، با رویکردی توصیفی - تحلیلی، قلمرو، مبانی و مصادیق این دو قاعده را در حقوق کیفری ایران بررسی کرده و تلاقی آن‌ها را در تحقق عدالت و جبران خسارت تحلیل می‌کند. فرضیه تحقیق این است که این دو قاعده، علاوه­بر کارکرد مستقل، در مواردی مکمل یکدیگر بوده و مبنای تقویت عدالت کیفری و جبران خسارت بزه‌دیدگان هستند. در همین راستا، پژوهش به این سؤالات پاسخ می‌دهد: این دو قاعده در چه مواردی در حقوق کیفری ایران با یکدیگر تلاقی دارند؟ چه چالش‌های تفسیری و اجرایی در اعمال آن‌ها وجود دارد؟ و چگونه می‌توان از آن‌ها برای بهبود فرآیند جبران خسارت بهره برد؟ یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که تعامل این قواعد می‌تواند عدالت کیفری را تقویت و از حقوق قربانیان حمایت کند. در پایان، پیشنهادهایی برای بهبود رویه‌های قضائی و تقنینی ارائه شده است.</span> https://www.jccj.ir/article_245145_b9cc7da159ec66e4343952d66ab62b7d.pdf