انجمن علمی فقه جزای تطبیقی ایران فقه جزای تطبیقی 2980-860X مقالات آماده انتشار 2026 08 11 Feasibility of Government Intervention in the Criminalization of Spousal Refusal of Marital Relations with Emphasis on the Jurisprudential Views of Imam Khomeini امکان‌سنجی دخالت حاکمیت در جرم انگاری امتناع زوجین از زناشویی با تأکید آرای فقهی امام خمینی(ره) 250590 10.22034/jccj.2026.572949.1845 FA اصغر زنجانچی دانشجوی دکتری، فقه و حقوق اسلامی، واحد یادگار امام خمینی (ره) شهرری، تهران 0009-0005-0226-4768 جبرائیل امیدی . استادیار، گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، واحد یادگار امام (ره) شهرری، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران اباذر افشار استادیار، گروه فقه و حقوق اسلامی، دانشگاه حضرت معصومه سلام الله علیها، قم، ایران. Journal Article 2026 01 30 The issue of spousal refusal to engage in marital relations and the extent of governmental intervention in response to such conduct constitutes one of the most challenging debates at the intersection of Imami jurisprudence and contemporary criminal law. Adopting an analytical-critical approach and placing particular emphasis on the jurisprudential views of Imam Khomeini, this study examines the feasibility of criminalizing spousal abstention from fulfilling marital duties. The findings indicate that although Imami jurisprudence recognizes the possibility of nushūz on the part of both the wife and the husband, and some jurists-including Imam Khomeini-have permitted the imposition of discretionary punishment (taʿzīr) by the Islamic ruler in cases of persistent non-compliance, such permission is exceptional, case-specific, and dependent upon the discretion of the religious authority. Consequently, it does not imply the necessity of general statutory criminalization of such conduct within positive criminal law. An examination of Iranian criminal legislation further reveals that, unlike the offense of non-payment of alimony, the legislature has not provided an independent criminal sanction for refusal of marital relations, and certain judicial practices based on Article 167 of the Constitution conflict with the principle of legality of crimes and punishments. Moreover, critical analysis demonstrates that criminalizing the duty of sexual compliance faces serious obstacles, including infringement upon family privacy, significant evidentiary difficulties, lack of deterrent effectiveness, and inconsistency with a family-oriented criminal policy. مسئله امتناع زوجین از زناشویی و امکان مداخله حاکمیت در واکنش به آن، از جمله مباحث چالش‌برانگیز در تلاقی فقه امامیه و حقوق کیفری معاصر است. این پژوهش با رویکردی تحلیلی ـ انتقادی و با تأکید ویژه بر آرای فقهی امام خمینی(ره)، به امکان‌سنجی جرم‌انگاری استنکاف زوجین از ایفای وظایف زناشویی می‌پردازد. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد اگرچه در فقه امامیه، اصل تحقق نشوز- هم در مورد زوجه و هم در مورد زوج- پذیرفته شده و برخی فقها از جمله امام خمینی(ره)، در صورت احراز عدم تمکین مستمر، اعمال تعزیر توسط حاکم شرع را مجاز دانسته‌اند، اما این تجویز فقهی ماهیتی موردی، استثنایی و وابسته به تشخیص حاکم شرع دارد و دلالتی بر ضرورت جرم‌انگاری تقنینی و عام این رفتار در حقوق جزای موضوعه ندارد. بررسی قوانین جزایی نیز حاکی از آن است که قانون‌گذار، برخلاف ترک انفاق، برای امتناع از زناشویی، ضمانت اجرای کیفری مستقلی پیش‌بینی نکرده و برخی رویه‌های قضایی مبتنی بر اصل ۱۶۷ قانون اساسی، با اصل قانونی بودن جرم و مجازات تعارض دارد. افزون بر این، تحلیل انتقادی نشان می‌دهد که جرم‌انگاری حق تمکین با موانع جدی از جمله تعارض با حریم خصوصی خانواده، دشواری اثبات کیفری، فقدان کارکرد بازدارنده و ناسازگاری با سیاست جنایی خانواده‌محور مواجه است. در نهایت، می‌توان گفت پاسخ مناسب به موارد امتناع زیان‌بار از زناشویی، نه در گسترش قلمرو حقوق کیفری، بلکه در تقویت ضمانت اجراهای مدنی، حمایتی و ترمیمی نهفته است؛ رویکردی که با مبانی فقه امامیه و سیاست تقنینی کشور ایران سازگاری بیشتری دارد.