انجمن علمی فقه جزای تطبیقی ایران فقه جزای تطبیقی 2980-860X مقالات آماده انتشار 2026 08 13 Legal Effects and Rules of Haq Allah and Haq al-Nas in Diyah and Ta’zir Punishments آثار و احکام حقوقی حق الله و حق الناس در دیات و تعزیرات 250658 10.22034/jccj.2026.581133.1864 FA غلامعلی عنایت مهر گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران. ابراهیم یاقوتی گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران(نویسنده مسئول) 0000-0003-2091-5374 جمشید معصومی گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران. 0009-0001-1676-9143 Journal Article 2026 05 12 This study aims to explain the legal effects and rules of Haq Allah (the right of God) and Haq al-Nas (the right of people) in diyah and ta’zir punishments and to clarify the role of this distinction in prosecution, forgiveness, and the enforcement of punishment. The importance of this research arises from the fact that although Iranian criminal laws explicitly refer to the concepts of Haq Allah and Haq al-Nas, the practical consequences of this distinction at different stages of criminal proceedings have often remained ambiguous and, in some cases, have led to varying interpretations in judicial practice. The research method is descriptive–analytical and is based on the examination of Iranian criminal laws, particularly the Islamic Penal Code and the Criminal Procedure Code. Through analyzing the legal mechanisms and the legal nature of these two categories of rights, the study seeks to identify both the differences and the points of connection between diyah and ta’zir punishments. The findings indicate that diyah is largely based on the aspect of Haq al-Nas, where the will of the victim plays a central role in initiating prosecution, granting forgiveness, and influencing the enforcement of the judgment. In contrast, ta’zir punishments involve a combination of private and public aspects, and in many cases the necessity of maintaining public order limits the role of the victim and strengthens the authority of the state. The results show that the distinction between Haq Allah and Haq al-Nas directly affects the structure of criminal proceedings, and clarifying its criteria can contribute to greater coherence in the rules governing prosecution, forgiveness, and the execution of punishments, as well as to the promotion of criminal justice. این پژوهش با هدف تبیین آثار و احکام حقوقی حق‌الله و حق‌الناس در دیات و تعزیرات و روشن‌سازی نقش این تقسیم‌بندی در تعقیب، گذشت و اجرای مجازات انجام شده است. ضرورت بررسی از آنجا ناشی می‌شود که با وجود تصریح قوانین کیفری به مفهوم حق‌الله و حق‌الناس، آثار عملی این تفکیک در مراحل مختلف دادرسی همواره محل ابهام بوده و در برخی موارد منجر به برداشت‌های متفاوت در رویه قضایی شده است. روش تحقیق به صورت توصیفی تحلیلی و مبتنی بر بررسی قوانین کیفری ایران، به ویژه قانون مجازات اسلامی و قانون آیین دادرسی کیفری است و تلاش شده است با تحلیل سازوکارهای قانونی و ماهیت حقوقی هر یک از دو دسته حق، تفاوت‌ها و نقاط اتصال میان دیات و تعزیرات آشکار شود. یافته‌ها نشان می‌دهد که دیات عمدتاً متکی بر جنبه حق‌الناس بوده و اراده بزه‌دیده در آغاز تعقیب، امکان گذشت و روند اجرای حکم نقش محوری دارد، در حالی که تعزیرات ترکیبی از جنبه خصوصی و عمومی است و در بسیاری از آنها ضرورت حفظ نظم عمومی موجب محدود شدن نقش بزه‌دیده و تقویت اقتدار عمومی می‌شود. نتایج نهایی بیانگر آن است که تفکیک حق‌الله و حق‌الناس ساختار دادرسی کیفری را به طور مستقیم تحت تأثیر قرار می‌دهد و شفاف‌سازی معیارهای آن می‌تواند به هماهنگی بیشتر میان قواعد تعقیب، گذشت و اجرای مجازات و نیز ارتقای عدالت کیفری منجر شود.