انجمن علمی فقه جزای تطبیقی ایران فقه جزای تطبیقی 2980-860X 6 3 2026 09 23 The Place of Artificial Intelligence in Crime Production: A Jurisprudential Study of Secondary Crimes جایگاه هوش مصنوعی در تولید جرم: بررسی فقهی جرائم ثانویه 28 39 251173 10.22034/jccj.2026.561973.1817 FA سیده خدیجه رضوانی دیوکلائی گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، واحد بابل، دانشگاه آزاد اسلامی، بابل، ایران 0009-0000-7640-8940 مهدی محمدیان امیری گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، واحد بابل، دانشگاه آزاد اسلامی، بابل، ایران 0000-0002-7521-2636 محمدعلی خیرالهی گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، واحد بابل، دانشگاه آزاد اسلامی، بابل، ایران. 0009-0004-8572-8961 سید محمد حسینی گروه حقوق، واحد بابل، دانشگاه آزاد اسلامی، بابل، ایران. 0009-0009-6976-0300 Journal Article 2025 12 25 With the advancement of artificial intelligence and its role in content production and decision-making, the possibility of secondary crimes arising from the operation of these systems has increased. This creates new challenges in the field of criminal liability. The fundamental question is who or who bears criminal liability in the event of a secondary crime committed by artificial intelligence? Can the creator, programmer, user, or artificial intelligence itself be held liable? Given the jurisprudential foundations of liability, a jurisprudential examination of the role of artificial intelligence in producing crime is necessary. This research shows that artificial intelligence lacks legal personality and responsibility lies with developers, franchisees, and users. The complexity of algorithms and lack of transparency make accountability difficult and require a review of the laws. The user's liability is determined based on numerous jurisprudential rules and is required to comply with the criteria for using artificial intelligence, otherwise he or she will be criminally liable. This liability includes malice, recklessness, and negligence in the use of artificial intelligence and requires legal, technical, educational, and international solutions to prevent crimes. با پیشرفت هوش مصنوعی و نقش آن در تولید محتوا و تصمیم‌گیری، امکان وقوع جرائم ثانویه ناشی از عملکرد این سیستم‌ها افزایش یافته است. این امر، چالش‌های جدیدی را در زمینه مسئولیت کیفری ایجاد می‌کند. سؤال اساسی این است که در صورت وقوع جرم ثانویه توسط هوش مصنوعی، مسئولیت کیفری بر عهده چه کسی یا کسانی است؟ آیا می‌توان سازنده، برنامه‌نویس، کاربر یا خود هوش مصنوعی را مسئول دانست؟ با توجه به مبانی فقهی مسئولیت، بررسی فقهی نقش هوش مصنوعی در تولید جرم ضروری است. این تحقیق نشان می‌دهد هوش مصنوعی فاقد شخصیت حقوقی بوده و مسئولیت بر عهده توسعه‌دهندگان، صاحبان امتیاز و کاربران است. پیچیدگی الگوریتم‌ها و عدم شفافیت، مسئولیت‌پذیری را دشوار ساخته و نیازمند بازنگری قوانین است. مسئولیت کاربر بر اساس قواعد فقهی متعددی تعیین می‌شود و ملزم به رعایت ضوابط در بهره‌برداری از هوش مصنوعی است، در غیر این صورت مسئولیت کیفری خواهد داشت. این مسئولیت شامل سوءنیت، بی‌احتیاطی و غفلت در استفاده از هوش مصنوعی می‌شود و نیازمند راهکارهای قانونی، فنی، آموزشی و بین‌المللی برای پیشگیری از جرایم است. https://www.jccj.ir/article_251173_84b05e0ded64ce5b65b73b622b945a92.pdf