انجمن علمی فقه جزای تطبیقی ایران فقه جزای تطبیقی 2980-860X مقالات آماده انتشار 2026 08 23 Jurisprudential Feasibility of Attributing Criminal Liability Due to the Autonomy of Artificial Intelligence in Committing Harmful Acts امکان سنجی فقهی حقوقی انتساب مسئولیت کیفری ناشی از خودمختاری هوش مصنوعی در ارتکاب افعال زیان‌بار 251507 10.22034/jccj.2026.570781.1843 FA علی اکبر جهانی استادیار گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران. 0000-0003-1724-9278 مسعود حلوائی پور دانشجوی دکتری حقوق جزا و جرم شناسی، دانشگاه کاشان، کاشان، ایران. 0009-0006-1098-5386 حسین شکریان امیری دکتری فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران Dr.h.sh31@gmail.com 0009-0001-8501-9872 Journal Article 2026 01 05 با گسترش هوش مصنوعی و افزایش خودمختاری آن، چالش‌های حقوقی جدیدی در زمینه مسئولیت کیفری ناشی از اعمال زیان‌بار این سیستم‌ها مطرح شده است. در صورت ارتکاب جرم توسط هوش مصنوعی خود مختار، تعیین مسئولیت و انتساب آن به شخص یا نهاد خاص، با ابهامات جدی مواجه است. از این رو، تحقیق در این زمینه ضروری است تا با بررسی مبانی فقهی و حقوقی، راهکارهای مناسبی برای تعیین مسئولیت کیفری و جبران خسارات ناشی از اعمال هوش مصنوعی ارائه شود و از حقوق و منافع جامعه در برابر خطرات احتمالی این فناوری نوین محافظت گردد. تحقیق حاضر با روش توصیفی – تحلیلی به این نتیجه دست یافته است که در هوش مصنوعی محدود، مسئولیت متوجه عوامل انسانی است، در سطوح پیشرفته‌تر، این امر پیچیده‌تر می‌شود. از منظر فقهی و حقوقی، قواعدی چون لاضرر، مصلحت و عدالت، لزوم جبران خسارت و مجازات عامل زیان را ایجاب می‌کنند. اثبات عناصر جرم و تقصیر عوامل انسانی مرتبط با هوش مصنوعی، راهی برای انتساب مسئولیت است. در نهایت، تدوین قوانین جدید، ضمن حمایت از نوآوری، باید حقوق جامعه را نیز تضمین کند. With the expansion of artificial intelligence and its increasing autonomy, new legal challenges have been raised in the field of criminal liability resulting from the harmful actions of these systems. In the event of a crime being committed by autonomous artificial intelligence, determining responsibility and attributing it to a specific person or entity is faced with serious ambiguities. Therefore, research in this field is necessary to examine the jurisprudential and legal foundations to provide appropriate solutions for determining criminal liability and compensating for damages resulting from the actions of artificial intelligence and to protect the rights and interests of society against the possible dangers of this new technology. The present study, using a descriptive-analytical method, has reached the conclusion that in limited artificial intelligence, responsibility lies with human factors, and at more advanced levels, this becomes more complicated. From a jurisprudential and legal perspective, rules such as harmlessness, expediency, and justice require the need to compensate for damage and punish the harm caused. Proving the elements of a crime and the fault of human factors related to artificial intelligence is a way to attribute responsibility. Finally, the formulation of new laws, while supporting innovation, must also guarantee the rights of society.