فقه جزای تطبیقی

فقه جزای تطبیقی

بررسی فقهی و حقوقی حکم به کار گیری هوش مصنوعی در جایگاه قضاوت

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان
1 کارشناس ارشد، گروه حقوق، واحد تنکابن، دانشگاه آزاد اسلامی، تنکابن، ایران.
2 گروه حقوق، واحد تنکابن، دانشگاه آزاد اسلامی، تنکابن، ایران. (نویسنده مسؤول)
10.22034/jccj.2026.581570.1866
چکیده
پژوهش حاضر با هدف بررسی فقهی و حقوقی حکم به کار گیری هوش مصنوعی در جایگاه قضاوت انجام شده است هوش مصنوعی یا AI، چیزی نیست جز نرم‌افزاری که توانایی‌هایی شبیه به انسان را از خود نشان می‌دهد.بنابراین، وقتی از هوش مصنوعی صحبت می‌کنیم، منظورمان نرم‌افزاری است که می‌تواند یک یا چند مورد از این قابلیت‌های انسانی را تقلید کند: «یادگیری»، «استنتاج» و «استدلال».اما در اکثر موارد، آنچه به‌عنوان هوش مصنوعی می‌شناسیم، درواقع «اتوماسیون» یا همان فرایند خودکارسازی نام دارد .هوش مصنوعی می‌تواند با خودکارسازی فرایندهای تکراری، کارایی نظام قضایی را ارتقا دهد و به کاهش فشار کاری بر قضات کمک کند. با این حال، کاربرد هوش مصنوعی در قضاوت با چالش‌های جدی نیز همراه است. از جمله چالش‌ها می‌توان به مسئله تبعیض و سوگیری الگوریتمی، کاهش استقلال قضات، نقض حریم خصوصی، مسئولیت‌پذیری در صورت وقوع اشتباهات قضایی، و فقدان شفافیت در فرایندهای تصمیم‌گیری اشاره کرد. این مسائل نیازمند تدوین چارچوب‌های دقیق حقوقی و اخلاقی هستند تا استفاده از هوش مصنوعی در نظام قضایی با رعایت اصول عدالت، بی‌طرفی، و حفظ حقوق فردی صورت گیرد. همچنین، آموزش قضات و کاربران برای استفاده صحیح از این فناوری و نظارت مستمر بر عملکرد سیستم‌های هوشمند ضروری به نظر می‌رسد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

A jurisprudential and legal study of the ruling on using artificial intelligence in the position of judgment

نویسندگان English

Nima Molaei 1
Abolfazle Ghahari 2
1 M.A, Department of Law, Tonekabon Branch, Islamic Azad University, Tonekabon, Iran.
2 Department of Law, Tonekabon Branch, Islamic Azad University, Tonekabon, Iran.
چکیده English

پژوهش حاضر با هدف بررسی فقهی و حقوقی حکم به کار گیری هوش مصنوعی در جایگاه قضاوت انجام شده است هوش مصنوعی یا AI، چیزی نیست جز نرم‌افزاری که توانایی‌هایی شبیه به انسان را از خود نشان می‌دهد.بنابراین، وقتی از هوش مصنوعی صحبت می‌کنیم، منظورمان نرم‌افزاری است که می‌تواند یک یا چند مورد از این قابلیت‌های انسانی را تقلید کند: «یادگیری»، «استنتاج» و «استدلال».اما در اکثر موارد، آنچه به‌عنوان هوش مصنوعی می‌شناسیم، درواقع «اتوماسیون» یا همان فرایند خودکارسازی نام دارد .هوش مصنوعی می‌تواند با خودکارسازی فرایندهای تکراری، کارایی نظام قضایی را ارتقا دهد و به کاهش فشار کاری بر قضات کمک کند. با این حال، کاربرد هوش مصنوعی در قضاوت با چالش‌های جدی نیز همراه است. از جمله چالش‌ها می‌توان به مسئله تبعیض و سوگیری الگوریتمی، کاهش استقلال قضات، نقض حریم خصوصی، مسئولیت‌پذیری در صورت وقوع اشتباهات قضایی، و فقدان شفافیت در فرایندهای تصمیم‌گیری اشاره کرد. این مسائل نیازمند تدوین چارچوب‌های دقیق حقوقی و اخلاقی هستند تا استفاده از هوش مصنوعی در نظام قضایی با رعایت اصول عدالت، بی‌طرفی، و حفظ حقوق فردی صورت گیرد. همچنین، آموزش قضات و کاربران برای استفاده صحیح از این فناوری و نظارت مستمر بر عملکرد سیستم‌های هوشمند ضروری به نظر می‌رسد.

کلیدواژه‌ها English

Artificial intelligence
judgment
judicial legitimacy
smart judicial system

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 30 اردیبهشت 1405

  • تاریخ دریافت 23 اردیبهشت 1405
  • تاریخ پذیرش 30 اردیبهشت 1405
  • تاریخ انتشار 30 اردیبهشت 1405