فقه جزای تطبیقی

فقه جزای تطبیقی

میانجی‌گری کیفری در ایران؛ از عدالت ترمیمی تا رویه قضایی

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری حقوق کیفری و جرم‌شناسی، گروه حقوق، واحد بندرعباس، دانشگاه آزاد اسلامی، بندرعباس، ایران.
2 ابوذر سالاری‌فر، استادیار، گروه حقوق، واحد بندرعباس، دانشگاه آزاد اسلامی، بندرعباس، ایران.
3 سیروس ضرغامی، استادیار، گروه حقوق، واحد بندرعباس، دانشگاه آزاد اسلامی، بندرعباس، ایران
4 علیرضا سایبانی، دانشیار، گروه حقوق کیفری و جرم‌شناسی، واحد بندرعباس، دانشگاه آزاد اسلامی، بندرعباس، ایران.
10.22034/jccj.2026.597218.1909
چکیده
میانجیگری کیفری از مهمترین جلوههای عدالت ترمیمی است که با هدف جبران خسارت بزهدیده، افزایش مسئولیتپذیری بزهکار، کاهش تنش ناشی از جرم و ترمیم روابط اجتماعی به کار گرفته میشود. قانونگذار ایران با تصویب قانون آیین دادرسی کیفری ۱۳۹۲ و آییننامه میانجیگری در امور کیفری ۱۳۹۵، این نهاد را وارد ساختار رسمی عدالت کیفری کرده است. پژوهش حاضر با روش توصیفی ـ تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانهای، مقررات قانونی، آرای قضایی و رویههای اجرایی، مفهوم، مبانی قانونی، حدود صلاحیت، شرایط اجرا و آثار حقوقی و جرمشناختی میانجیگری را بررسی میکند. یافتهها نشان میدهد که میانجیگری در ایران از مرحله پذیرش تقنینی عبور کرده، اما تحقق کامل اهداف عدالت ترمیمی با چالشهایی مانند اختلاف برداشتهای قضایی، وضعیت اقتصادی مؤسسات میانجیگری، محدودیت آموزشهای تخصصی، تأثیر نظام ارزیابی عملکرد قضایی و تفاوت نگرش شهروندان روبهرو است. مطالعه تطبیقی نیز نشان میدهد که میانجیگری در فرانسه ابتدا در بستر جامعه شکل گرفته و سپس وارد نظام حقوقی شده است؛ درحالیکه در ایران این فرایند عمدتاً از مسیر قانونگذاری آغاز شده و بیش از حیات اجتماعی، واجد حیات قضایی است. پژوهش نتیجه میگیرد که چالش اصلی میانجیگری در ایران فقدان مقررات نیست، بلکه فاصله میان فلسفه عدالت ترمیمی و واقعیتهای اجرایی است. اصلاح رویهها، وحدت در اجرای مقررات، تقویت آموزش میانجیگران، حمایت از مؤسسات و حرکت به سوی ارزیابی کیفی میتواند کارآمدی این نهاد را افزایش دهد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Criminal Mediation in Iran: From Restorative Justice to Judicial Practice

نویسندگان English

Mohammad Akbari 1
aboozar salarifar 2
cyrus zarghami 3
Alireza saybani 4
1 Mohammad Akbari, Ph.D. Student, Department of Criminal Law and Criminology, B.A.C., Islamic Azad University, Bandar Abbas, Iran
2 Abouzar Salari-Far, Faculty Member, Assistant Professor, Department of Law, B.A.C., Islamic Azad University, Bandar Abbas, Iran
3 Cyrus Zarghami, Faculty Member, Assistant Professor, Department of Law, B.A.C., Islamic Azad University, Bandar Abbas, Iran
4 Alireza Saybani, Faculty Member, Associate Professor, Department of Criminal Law and Criminology, B.A.C., Islamic Azad University, Bandar Abbas, Iran
چکیده English

Criminal mediation is a major manifestation of restorative justice. It seeks to compensate victims, strengthen offenders’ accountability, reduce tensions caused by crime, and restore social relations. By adopting the 2013 Code of Criminal Procedure and the 2016 Regulation on Mediation in Criminal Matters, the Iranian legislature formally incorporated this institution into the criminal justice system. Using a descriptive-analytical method and drawing on library sources, statutory provisions, judicial decisions, and implementation practices, this study examines the concept, legal foundations, jurisdictional scope, conditions of implementation, and legal and criminological effects of criminal mediation. The findings show that mediation in Iran has moved beyond legislative recognition, yet the full realization of restorative justice remains constrained by divergent judicial interpretations, the financial condition of mediation institutions, limited specialized training, performance-evaluation mechanisms within the judiciary, and differing public attitudes. The comparative analysis indicates that mediation in France first developed within society and was later incorporated into the legal system, whereas in Iran it was introduced mainly through legislation and has acquired a stronger judicial than social life. The study concludes that the principal challenge is not the absence of legal rules but the gap between restorative justice theory and operational realities. Reforming practices, ensuring consistent implementation, strengthening mediator training, supporting mediation institutions, and adopting qualitative evaluation criteria can improve its effectiveness.

کلیدواژه‌ها English

Criminal Mediation
Restorative Justice
Judicial Life
Social Effectiveness
Criminal Justice System

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 15 مهر 1405

  • تاریخ دریافت 24 مرداد 1405
  • تاریخ بازنگری 13 مهر 1405
  • تاریخ پذیرش 15 مهر 1405
  • تاریخ انتشار 15 مهر 1405