فقه جزای تطبیقی

فقه جزای تطبیقی

تعهد مستقل دولت به جبران خسارات ناشی از جرم در حقوق ایران: امکانسنجی فقهی و تقنینی

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری، گروه حقوق، واحد شهرکرد، دانشگاه آزاد اسلامی، شهرکرد، ایران.
2 گروه حقوق، واحد شهرکرد، دانشگاه آزاد اسلامی، شهرکرد، ایران.
10.22034/jccj.2026.610228.1974
چکیده
جبران خسارت ناشی از جرم، در اصل بر عهده مرتکب یا شخصی است که به موجب قانون مسؤول شناخته میشود؛ با این حال، شناسایینشدن مرتکب، ناتوانی مالی او یا عدم امکان وصول مؤثر محکومبه ممکن است بخشی از زیان بزهدیده را جبراننشده باقی بگذارد. مسأله این پژوهش آن است که آیا میتوان، افزون بر مسؤولیت مدنی دولت و موارد منصوص پرداخت از بیتالمال، مبنایی برای شناسایی تعهدی عمومی و مستقل در جبران برخی از این خسارات ارائه کرد. مقاله با روش توصیفی-تحلیلی و رویکرد هنجاری، ادله فقهی، مقررات منتخب حقوق ایران و رأی وحدت رویه شماره ۷۹۰ هیئت عمومی دیوان عالی کشور را بررسی میکند. یافته اصلی آن است که قواعد فقهی مورد بحث و نقش عمومی دولت میتوانند در توجیه سیاست حمایتی و طراحی قانون نقش داشته باشند، اما بهتنهایی حق مالی عام و قابل مطالبهای علیه دولت ایجاد نمیکنند. همچنین، مقررات کنونی ایران در قلمروهایی معین مداخله مالی عمومی را پذیرفتهاند؛ از جمله پرداخت دیه در فروض خاص و جبران خسارت ایام بازداشت، ولی این احکام را نمیتوان بدون نص یا استدلال مستقل به همه خسارات ناشی از جرم تسری داد. نتیجه مقاله، دفاع از امکان قانونگذاری برای نظامی محدود، شفاف و قابل نظارت است که نوع خسارات، شرایط استحقاق، مرجع تصمیمگیر، سقف پرداخت، منابع مالی، حق رجوع و منع جبران مضاعف را صریحاً تعیین کند.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

The State's Independent Obligation to Compensate for Damages Arising from Crime in Iranian Law: A Jurisprudential and Legislative Feasibility Study

نویسندگان English

Seyedeh Kowsar Jazayeri 1
Seyed Abbas Jazayeri 2
1 Ph.D Student, Department of Law, Shk.C., Islamic Azad University, Shahrekord, Iran.
2 Department of Law, Shk.C., Islamic Azad University, Shahrekord, Iran.
چکیده English

Compensation for crime-related harm is ordinarily owed by the offender or another person legally liable. Yet an unidentified offender, insolvency, or ineffective enforcement may leave some of the victim’s loss uncompensated. This article asks whether an independent public duty to compensate certain losses can be justified beyond state tort liability and statutory cases of payment from the public treasury. Using doctrinal analysis and a normative approach, it examines selected Imami legal maxims, Iranian legislation, and Supreme Court Unification Judgment No. 790. It concludes that the maxims and the state’s public role may support a policy rationale, but do not by themselves create a general, judicially enforceable monetary entitlement against the state. Iranian law provides for public payment in defined circumstances, including specified blood-money cases and compensation for unlawful or unjustified detention; these provisions cannot automatically be extended to every crime-related loss. The article therefore argues for considering legislation establishing a limited, transparent, and reviewable compensation scheme, with explicit eligibility criteria, covered losses, decision-making procedures, funding, recovery rights, and safeguards against double recovery.

کلیدواژه‌ها English

Crime Victim
Compensation
Independent State Duty
Bayt Al-Mal
Legal Maxims
Unification Judgment No. 790

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 14 آبان 1405

  • تاریخ دریافت 07 آبان 1405
  • تاریخ بازنگری 09 آبان 1405
  • تاریخ پذیرش 14 آبان 1405
  • تاریخ انتشار 14 آبان 1405