فقه جزای تطبیقی

فقه جزای تطبیقی

مشروعیت قانون‌گذاری کیفری و شایسته‌سالاری در فقه سیاسی اسلام؛ نسبت حاکمیت الهی و اراده عمومی

نوع مقاله : پژوهشی

نویسنده
گروه حقوق کیفری و جرمشناسی ،واحد علوم و تحقیقات تهران، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران. (نویسنده مسؤول)
10.22034/jccj.2026.591264.1895
چکیده

قانون‌گذاری کیفری، ازجمله اقداماتی است که در زمره اعمال حاکمیتی دولت‌ها قرار داشته و به‌صورت مستقیم به نوع حکومت سیاسی و شیوه سیاست‌گذاری‌های کیفری مرتبط می‌شود و اهمیت آن زمانی بیشتر می‌شود که توجه داشته باشیم قانون‌گذاری کیفری تا چه اندازه می‌تواند منجر به هزینه‌های گسترده برای جامعه گردد، گرچه قانون امروزه به‌عنوان سمبلی از جوامع دموکراتیک مطرح می‌شود، با این حال فرض مخالفت با آن از سوی جامعه همواره فرضی محتمل ایت و همین عدم پذیرش می‌تواند بحران عدم مشروعیت را درخصوص قوانین کیفری مطرح نماید. برای تحلیل مشروعیت قانون می‌بایست به ریشه‌های حاکمیت سیاسی توجه خاص داشت و بسته به این‌که حاکمیت قانونی بر کدام یک از ایده‌های پذیرفته‌شده موجود مبتنی باشد، قانون‌گذاری شیوه خاص خود و قانون، مقبولیت مختص به خود را داشته و همین مقبولیت قانون است که افراد را به تبعیت از آن وامی‌دارد. در این پژوهش در پی آن هستیم تا با بررسی شایستگی قانون‌گذاری در فقه سیاسی اسلام، مروری بر مبانی قانون‌گذاری در دیدگاه‌های قرآن کریم داشته باشیم. باتوجه به این‌که حکومت اسلامی از دو بعد، براساس مقبولیت مردمی و مشروعیت الهی پایه‌گذاری می‌شود، قوانین کیفری براساس همین دو جنبه توجیه شده و به تبع آن مشروعیت قانون نیز بر همین پایه معنا می‌یابد. می‌توان باتوجه به ساختار قانون‌گذاری به‌ویژه قوانین کیفری ایران دریافت که قانون‌گذار مقبولیت - به‌معنای پذیرش عمومی قانون - و مشروعیت - به‌معنای مبانی الهی قانون - را به‌صورت هم‌زمان چه در مرحله قانون‌گذاری و چه در مرحله اجرای حکم مد نظر داشته است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

The Legitimacy of Criminal Legislation and Meritocracy in Islamic Political Jurisprudence: The Relationship between Divine Sovereignty and the Popular Will

نویسنده English

Norooz Kargari
Assistant Professor, Department of Law, Science and Research Unit, Islamic Azad University, Tehran, Iran.
چکیده English

Criminal legislation constitutes one of the fundamental sovereign functions of the state and is intrinsically linked to the nature of the political system and its criminal policy. The legitimacy and effectiveness of criminal laws largely depend on the normative foundations upon which the governing authority is established. Different political and legal systems adopt distinct legislative approaches, and the degree of public compliance with criminal law is closely related to the perceived legitimacy and acceptance of the legislative process.

This article examines the authority and competence to legislate within the framework of Islamic political jurisprudence by analyzing the Qur'anic foundations of legislation. It argues that, in Islamic political thought, governance rests upon two complementary pillars: divine legitimacy (mashru'iyyah) and popular acceptance (maqbuliyyah). Accordingly, the legitimacy of criminal legislation is grounded in both divine authority and the consent and acceptance of the people. An analysis of the legislative framework and criminal laws of the Islamic Republic of Iran demonstrates that the Iranian legislator has sought to incorporate both dimensions into the criminal justice system. Consequently, these principles are reflected not only in the process of criminalization but also in the administration of criminal justice and judicial proceedings.

کلیدواژه‌ها English

Criminal Legislation
Islamic Political Jurisprudence
Divine Legitimacy
Popular Acceptance
Criminal Policy
دوره 5، شماره 5
زمستان 1404
صفحه 31-45

  • تاریخ دریافت 21 تیر 1405
  • تاریخ بازنگری 17 مرداد 1405
  • تاریخ پذیرش 28 مرداد 1405
  • تاریخ انتشار 01 اسفند 1404